VOC emisyonunun azaltılması için alınan önlemler, sadece 250 yıllık bir ömre sahip olan boya sanayiinde köklü değişiklikler yaratmakla kalmamış, aynı zamanda, otomotiv montaj hatlarında da son yılların en köklü değişikliklerinin yapılmasını gerektirmiştir.
Otomotiv boyaları dünyasını yaklaşık son 20 yıldır kökten değişikliklere uğratan sulu (su bazlı da deniliyor) boyalara, UV ile sertleşen verniklere ve toz boyalara yönelişin temelinde yatan sebep uçucu organik bileşiklerin (bundan böyle “VOC” olarak anacağız) çevreye verdiği zarardan ibarettir. VOC emisyonunun azaltılması için alınan önlemler, sadece 250 yıllık bir ömre sahip olan boya sanayiinde köklü değişiklikler yaratmakla kalmamış, aynı zamanda, otomotiv montaj hatlarında da son yılların en köklü değişikliklerinin yapılmasını gerektirmiştir. Bu makalede, söz konusu köklü değişikliklere yol açan VOC emisyonuna getirilen kısıtlamalarla ilgili nedenlerin, getirilen tanımların ve Türkiye ve AB’deki güncel mevzuatın bir özetinin yapılmasına çalışılmıştır. Sadece otomotiv üretiminde kullanılan boyaların üretim ve kullanımındaki kısıtlamalar kapsanacak, oto tamir boyalarının üretim ve kullanımındaki kısıtlamalara değinilmeyecektir.
AB’nin “COUNCIL DIRECTIVE 1999/13/EC of 11 March 1999 on the limitation of emissions of volatile organic compounds due to the use of organic solvents in certain activities and installations”(bundan böyle “1999/13/EC” olarak anacağız) adlı direktifinde geçtiği üzere VOC, 293.15 ˚K’de 0.01 kPa ve üzerinde buhar basıncı olan veya belirli kullanım koşullarında buna karşılık gelen uçuculuğa sahip olan organik bileşiklerdir.
VOC emisyonuna ilişkin kısıtlamalar troposferik ozondan (atmosferin alçak bölümündeki ozon) kaynaklanan kirliliğin azaltılması amaçlı küresel strateji çerçevesinde oluşturulmuştur. Atmosfere yayılan VOC’ler troposferik ozonun oluşumuna katkıda bulunmaktadır. Büyük miktarda olduğu takdirde bu ozon insan, bitki örtüsü, ormanlar ve tarımsal mahsuller için çok zararlı olabilmektedir. Hassas kişiler boğazda ve gözlerde tahriş ve solunum problemleriyle karşı karşıya kalabilirler. Troposferik ozon aynı zamanda sera etkisi yapan bir gazdır.
Türkiye’de ve AB’de otomotiv boyalarının üretimi ve uygulanmasında VOC emisyonuna ilişkin kısıtlamalar getiren hukuki düzenlemeler mevcuttur. Türkiye’de VOC emisyonuna ilişkin kısıtlamalar getiren hukuki düzenleme Endüstri Tesislerinden Kaynaklanan Hava Kirliliğinin Kontrolu Yönetmeliği (bundan böyle “ETKHKY” olarak anacağız), AB’de ise 1999/13/EC’dir. AB’deki bazı ülkelerde bu konuda 1999/13/EC’e ilave olarak bazı ulusal düzenlemeler de mevcuttur. Öte yandan 1999/13/EC’nin Türkiye’ye adapte edilmesi için çalışmalar devam etmektedir.
ETKHKY’deki (Türkiye) Sınırlamalar
ETKHKY’ye göre 01.01.2010 tarihine kadar geçerli olan organik buhar ve gaz emisyon sınır değerleri şöyledir.
I'inci sınıfa giren organik bileşikler (0,1 kg/saat ve üzerindeki emisyon debileri için) | 20 mg/Nm3 |
II'nci sınıfa giren organik bileşikler (3 kg/saat ve üzerindeki emisyon debileri için) | 150 mg/Nm3 |
III'üncü sınıfa giren organik bileşikler (6 kg/saat ve üzerindeki emisyon debileri için) | 300 mg/Nm3 |
01.01.2010 tarihinden itibaren geçerli olacak organik buhar ve gaz emisyon sınır değerleri şöyledir.
I’inci sınıfa giren organik bilesiklerin emisyonu (0,1 kg/saat veya üzerindeki emisyon debileri için) | 20 mg/Nm3 |
II’inci sınıfa giren organik bilesiklerin emisyonu (2 kg/saat veya üzerindeki emisyon debileri için) | 100 mg/Nm3 |
III’üncü sınıfa giren organik bilesiklerin emisyonu (3 kg/saat veya üzerindeki emisyon debileri için) | 150 mg/Nm3 |
Yukarıda belirtilen sınıflara giren organik buhar ve gazların bazıları şöyledir.
Sınıf I | Sınıf II | Sınıf III |
Formaldehit | Ksilen | Aseton |
Kanserojen maddelerin emisyon sınır değerleri şöyledir.
I’inci sınıfa giren maddeler (0,5 g/saat ve üzerindeki emisyon debileri için) | 0.1 mg/Nm3 |
II’nci sınıfa giren maddeler (5 g/saat ve üzerindeki emisyon debileri için) | 1 mg/Nm3 |
III’üncü sınıfa giren maddeler (25 g/saat ve üzerindeki emisyon debileri için) | 5 mg/Nm3 |
Aynı sınıftan birden fazla bileşik bulunduğu durumlarda bunların toplam emisyonu yukarıdaki değerleri aşmamalıdır.
Toplam emisyon sınırlamasının gerekli görüldügü hallerde Çevre ve Orman Bakanlığı ve Valilik yerlesim bölgelerinde kurulacak veya mevcut tesislerde yörenin meteorolojik, topoğrafik durumuna ve mevcut kirlilik yüküne bağlı olarak, yukarıda belirtilen tüm gaz ve buhar emisyonları için konsantrasyon ve kütlesel debi sınırlarını 1/3 oranında azaltabilir.
ETKHKY’ye göre günde 10 ton ve üzerinde organik kimyasal üreten veya ham madde olarak kullanan tesisler veya ayda 200 adet ve daha fazla motorlu aracın boyandığı ve verniklendigi tesisler A sınıfı izne tabi tesis olarak sınıflanmaktadır. İzne tabi tesislerin planlama aşamasında emisyon ön izni, işletme aşamasında ise emisyon izni almaları gerekmektedir. A sınıfı tesislerin izinleri Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından verilir. Bakanlık bu yetkisini Çevre ve Orman İl Müdürlüğüne devredebilir.
1999/13/EC’deki (AB) Sınırlamalar
1999/13/EC’de belirtilen otomotiv boyası üretimi ve kullanımındaki VOC emisyonuna ilişkin kısıtlamalar şöyledir.
Faaliyet | Eşik değer (solvent tüketim eşiği – ton/yıl) | Atık gazlardaki emisyon sınır değerleri | Kaçak (“fugitive”) emisyon değerleri (solvent girdisinin yüzdesi olarak) | Toplam emisyon sınır değerleri | Özel şartlar | ||
Yeni tesis | Mevcut tesis | Yeni tesis | Mevcut tesis | ||||
Araç boyama (< 15) ve | > 0.5 | 50(1) | 25 |
| (1)Madde 9(3)’e uygunluğun 15 dakikalık ölçümlerin ortalamasına dayanarak gösterilmesi gerekir. | ||
Boya, vernik, mürekkep ve yapıştırıcıların üretimi (> 100) | 100–1 000 > 1000 | 150 150 | 5 3 | Solvent girdisinin %5’i | Kaçak (“fugitive”) emisyon değeri boya preparatının parçası olarak kapalı kapta satılan solventleri kapsamaz. | ||
Kanserojen, mutajen veya üremeye zehirli (bundan böyle “CMR” olarak anacağız), yani 67/548/EEC’ye göre R45, R46, R49, R60 veya R61 risk ifadelerini taşıyan VOC’lerin mümkün olduğunca daha az zararlı alternatifleriyle ikame edilmesi gerekmektedir. Aksi takdirde CMR nitelikli VOC’lerin emisyonunda kütlesel debi toplamı 10 g/saat’e eşit veya üstünde ise 2 mg/Nm3 lük emisyon sınır değeri aşılmamalıdır.
Halojenlenmiş (“halogenated”), yani 67/548/EEC’ye göre R40 risk ifadesini taşıyan VOC’lerin emisyonunda kütlesel debi toplamı 100 g/saat’e eşit veya üstünde ise 20 mg/Nm3 lük emisyon sınır değeri aşılmamalıdır. Emisyon sınır değerinden kastedilen bileşiklerin kütlesel toplamıdır.
Teknik ve ekonomik açıdan mümkün olduğu müddetçe gerek CMR gerekse halojenlenmiş VOC’lerin emisyonu azaltılmalıdır.
ETKHKY ve 1999/13/EC’de Müşterek Olan ve Otomotiv Sanayiine Özel Olan Sınırlamalar
Gerek ETKHKY gerekse 1999/13/EC’de belirtilen ve VOC emisyonunda otomotiv sanayiine özel kısıtlamalar aşağıdaki tabloda ifade edilmektedir.
Faaliyet (solvent tüketim eşiği – ton/yıl) | Üretim eşiği (yıllık boyanan araç miktarı – adet) | Emisyon sınır değeri | |
Yeni tesisler | Mevcut tesisler | ||
Yeni arabaların boyanması (> 15) | > 5000 | 45 g/m2 | 60 g/m2 |
≤ 5000 (tek gövde / “monocoque”) veya > 3500 (şasi) | 90 g/m2 veya | 90 g/m2 veya | |
Yeni kamyon kabinlerinin boyanması (> 15) | ≤ 5000 | 65 g/m2 | 85 g/m2 |
Yeni minibüs ve kamyonların boyanması (> 15) | ≤ 2500 | 90 g/m2 | 120 g/m2 |
Yeni otobüslerin boyanması (> 15) | ≤ 2000 | 210 g/m2 | 290 g/m2 |
CMR ve halojenlenmiş VOC emisyonu yapan sanayi tesisleri mümkün olduğunda daha az tehlikeli maddeler kullanmalıdırlar.
VOC emisyon sınır değerlerini aşan sanayi tesisleri,
- emisyonu azaltacak donanım kullanarak veya
- düşük solventli (yüksek katılı) veya solventsiz (sulu, toz) ürünler üreterek/kullanarak sınır değerlerin altına inebilirler.
Kaynaklar:
- COUNCIL DIRECTIVE 1999/13/EC of 11 March 1999 on the limitation of emissions of volatile organic compounds due to the use of organic solvents in certain activities and installations
- Volatile organic compounds (VOCs) resulting from certain industrial activities http://europa.eu/scadplus/leg/en/lvb/l28029b.htm
- Endüstri Tesislerinden Kaynaklanan Hava Kirliliğinin Kontrolu Yönetmeliği (R.G. Tarihi: 22.07.2006)
Murat Akkalender
Akzo Nobel Endüstri ve Otomobil Boyaları A.Ş.
KSGÇ Müdürü
